KEMAL ANADOL, "Filmi Geriye Sarınca" (Doğan Kitap, 2015)



 1941 doğumlu siyasetçi, avukat ve yazar KEMAL ANADOL, "Filmi Geriye Sarınca" (Doğan Kitap, 2015) adlı kitabında anılarını aktarıyor...

1950 yılında Karadeniz Ereğli Kayabaşı İlkokulu üçüncü sınıf öğrencisiydim. Evimiz okulun hemen arkasındaydı. Alt katta kiracı vardı. Üstteki iki katı biz kullanıyorduk. Önündeki bahçede derince bir kuyu bulunuyordu. O günlerde ilçede buzdolabı kaç taneydi bilmiyorum; ama bir elin parmaklarını geçmeyeceğini sanıyorum. Yazın kuyuya içine yemek koyduğumuz sepetleri sallandırırdık. Dedem Hamdi Ergün, Özel İdare memurluğundan emekliydi. Anneannem Hüsniye Hanım, annem ve ben ailenin diğer fertlerini oluşturuyorduk. Babam Zihni Anadol, 1944 tevkifatında Türkiye Komünist Partisi'ni Karabük Demir Çelik Fabrikalarında örgütlemekle suçlanmış, yargılama sonunda üç yıl altı ay hapse mahkûm edilmişti. Reşat Fuat Baraner, Hasan İzzettin Dinamo ve arkadaşlarıyla Ankara Kapalı Cezaevi'nde yatmışlardı. Annemle babam arasındaki şiddetli geçimsizliğe bir de işsizlik, mahpusluk ve sıkıntılar eklenince aile bu depremden kaçamamış, boşanma kaçınılmaz olmuştu. Mahkeme velayetimi anneme vermişti. O günlerde Ereğli'de üç ünlü kadın terzisi vardı. Biri terzi Cevriye Hanım'dı. Geriye kalanların adı Emine idi. Bunlardan biri annemdi. Annem kazandığı parayla ailesine yardım ediyordu. Buna dedemin emekli maaşı da eklenince kimseye muhtaç olmadan geçiniyorduk.
O günlerin Ereğlisi müthiş güzeldi. Şimdiki turizm anlayışı o zamanlar geçerli olsaydı Ereğli rahatlıkla Sinop ve Amasra gibi Karadeniz'in yıldızı olurdu. ERDEMİR (Ereğli Demir Çelik Fabrikaları) kurulup üretime geçmeden önceki balıkçı kasabasından bahsediyorum. Karadeniz'in güneyinde kalan tek kıyı yerleşim bölgesidir Ereğli. Batıda, sahile dik inen Baba Burnu ve ucunda CHP iktidarının son eserlerinden biri olan 825 metrelik mendirek, poyrazın ve dalgaların hızını keser. Burnun önünden içeri giren deniz, geniş bir koy ve güvenli bir liman oluşturur. Şehri çevreleyen, yükseklikleri 250 metreyi geçmeyen tepeler, kıyıdaki kumsallara ve koylara bazen alçalarak bazen dik olarak inerler. Göztepe'nin arkasında başlayan Uzunkum Plajı (EKTE, 1955 yılındaki hali) ilerdeki Gülüç Irmağı'na (EKTE, "şat" ile taşımacılık) kadar kilometrelerce uzanır. Uzunkum'a önceleri karayolu yoktu. Çarşı İskelesi'nden kalkan motorlu sandallara 25 kuruş vererek gidilirdi. Arkadaki Elma Tepe ve Fil Tepesi önünde insanı büyüleyen bir güzellik karşılardı uzayıp giden kumsalda. Dipteki kumun kıvrımlarının göründüğü tertemiz suya girip metrelerce yürürdük. Su bir türlü boyumuzu aşmazdı.
Kente hâkim Çeş Tepe, Kale Tepe (Herakleia Tepesi), en yüksek yerinde ilk İslam misyonerlerinin mezarları bulunan ve bir kartal yuvasını andıran Göztepe'nin eteklerindeki deniz, Ereğli'yi tarihin her döneminde çekici bir merkeze dönüştürmüş, çeşitli kavimlerde fetih arzusu uyandırmıştır. MÖ 1000'li yıllarda Ege kıyılarında İyonya'yı yurt edinen kolonistler, MÖ 550 yılında burada Herakla Pontika sitesini kurmuşlar. Persler, Büyük İskender orduları, Roma, Bizans ve nihayet Osmanlı egemenliği... Kurtuluş Savaşı'nda da Müdafaa-i Hukuk yönetiminde, kahraman "Alemdar" gemisine sahip çıkmış Ereğli. Ankara hükümetinin güvendiği bir yönetim ve halk, savaşın sonuna kadar önemli denizcilik hizmetlerini yerine getirmiş.
1829 yılında Kestaneci köyünden Uzun Mehmet yedi yıl süren bahriye neferliğinden terhis olur. Onlara donanmanın en önemli gereksinimi olan kömür gösterilmiş ve memleketlerinde bu "karaelmas"ı aramaları öğütlenmiştir. Uzun Mehmet, değirmende un öğütürken derenin içindeki çakıl taşlarına gözü takılır. İçlerindeki siyahları seçip kimseye göstermeden ocağa atar. Bunların yandığını heyecan ve sevinçle görür. Kömür bulunmuştur artık. Bu keşif hem Ereğli'nin hem Zonguldak'ın hem de bölgenin yazgısını değiştirir. 1848 yılında ocaklarda kömür üretimi başlar. Ereğliler için kömür yükleme kayıklarında kürekçi veya hamal olarak çalışma dönemi başlamıştır. Cumhuriyet yönetimi madenleri devletleştirip, Ereğli Kömürleri İşletmesi'ni (EKİ) kurunca hamallık ve kürekçilik yerini yeraltındaki ocaklarda işçiliğe terk etmiştir. 1950'li yıllarda maden işçiliği önemli bir geçim kaynağıydı.

Şehre yakın köylerde yetiştirilen kıpkırmızı, mis gibi kokan Osmanlı çileği Ereğli'nin simgesi olmuştu. İstanbul Boğazı'nda Arnavutköy sırtlarından biri Türk diğeri Rum iki ortak tarafından Kestaneci köyüne getirilen çilek fideleri olumlu sonuç vermiş, Ereğlililere kokulu nefis meyveler ikram etmişti. Adını da doğal olarak geldiği yerden almıştı: Osmanlı çileği!
Çilek mevsiminde Çarşı İskelesi'nin iki tarafına bordalayan yüzer tonluk motorlar çilek sepetlerini yükler ve İstanbul'a götürürlerdi. Daha sonra da takaların Zonguldak seferi başlardı. Bu mevsimde pazaryeri, iskele çevresi ve sahildeki Azim Konserve Fabrikası'ndan etrafa buram buram nefis çilek kokusu yayılırdı. Sadece çilek değildi yetiştirilen ürünler. Ereğli ve yıllar sonra ilçe olan bucağı Alaplı'daki kaliteli fındıklar köylülerin geçim kaynağıydı. Alaplı'nın ünlü siyah üzümü küfelerle motorlara yüklenir ve İstanbul'a gönderilirdi.
Ereğli'nin 130 köyü vardı. Bu nedenle Aşağı Beyçayırı'nda kurulan pazarı çok ünlüydü. Genellikle köylü kadınların getirdiği sebze ve meyveler hem taze hem de kaliteli olurdu. Bugünkü Belediye Plajı'nın arkasındaki Mevre'den sandallarla Ereğli'ye gelirdi köylüler. Kürekleri de yeşil gözlü, kumral kadınlar çekerdi. Pazarlarda ürünlerini satıp akşamüstü geldikleri teknelerle geri dönerlerdi. Ereğli yakınında Kemer köyünün pırasası çok ünlüydü. İpek gibi marulların bir cinsi de kahve renkliydi, bunlara "kara marul" denirdi. Kışın, zengin ya da fakir her Ereğli sofrasında marul salatası olurdu. Ispanaklar da çok lezzetliydi. Yazın tezgâhları "İstanbul Ayşekadın" cinsi taze fasulye doldururdu. Can eriği, İstanbul dutu, adına "burnukızıl" denilen elips biçiminde kırmızı tatlı erik, taze incir, mis gibi kokan çilek üzümü ekonomik değeri olan meyvelerdi. Bunlar sadece yedi bin olan şehir nüfusuna yetip de arttığı için, Çarşı İskelesi'nden takalarla Zonguldak pazarlarına gönderilirdi.
Karadeniz kıyıları ve açık deniz bugünkünden çok daha fazla cömertti. İstavrit, hamsi, palamut, barbunya, tirsi, izmarit, zargana, kefal, kalkan, levrek, halkın "balıkların paşası" dediği lüfer ve küçüğü çinekop denizin Ereğlililere sunduğu nimetlerdendi. Mübadele öncesi Rumların oturduğu Bozhane semti şimdi balıkçıların kahveleri, meyhaneleri ve dükkânlarına ev sahipliği yapıyordu. Kısa süren sağanak yağmurlardan sonra, denize dik inen arnavutkaldırımlı sokaklar pırıl pırıl olurdu. Tutulalı henüz iki saat olmuş mezgit balıkları defne dalına dizilip 25 kuruşa satılırdı. Akşam karanlık basmadan önce de elde kalan mezgitler fakir fukaraya bedava dağıtılırdı.
Ereğli, I. Dünya Savaşı sırasında insan gücüyle yapılmış 66 kilometrelik bir yolla içerdeki Devrek ilçesine bağlanıyordu. Bunun dışında hiçbir şehirle kara bağlantısı yoktu. Zonguldak'a "Barbaros" ve "Ceylan" adlı yolcu motorları normal havada üç saatte ulaşırdı. Ankara'ya gidecekler Zonguldak'tan trene binerler, başkente yirmi saate yaklaşan bir sürede ulaşırlardı. İstanbul'a da sadece deniz yoluyla gidilebilirdi. Devlet Deniz Yolları'nın İstanbul-Cide seferini yapan Anafarta, Tarı, Etrüsk, Tırhan gemileri haftada iki gün Ereğli Limanı'na demirler, açıkta indirdikleri merdivene yanaşan sandallar yolcuları iskeleye taşırdı. Vapurlar, Ereğli'ye bırakacakları irili ufaklı yükü de boşaltırlardı. Bunlar arasında gazete ve dergiler de vardı. Deniz Yolları'nın postaları haftada iki gün uğradıkları için gazeteler de üç günlük birden gelirdi. Bunları bayi Rıfkı Oğuz ve oğlu Eşref Oğuz ruloları kopya kalemiyle yırtarak açarlar ve yere sıralarlardı. Müşteri ancak üç günlük gazeteyi birden alabilirdi. Tek günlük isteyene satış yoktu.
Osmanlı döneminden kalma hükümet konağı ilçenin en görkemli yapısıydı. İki katlı binanın mermer sütunlu cephesi şehir meydanına bakıyor, upuzun yan cephesi ise denizden bir koruma duvarıyla ayrılıyordu. Konağın hemen arkasındaki parkta Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u aldıktan sonra çıkardığı ferman üzerine dikilen fetih çınarları, dört bir yana uzattıkları dallarıyla altlarındaki masalarda çay içen, tavla oynayan Ereğlilileri güneşten koruyorlardı. Belediye binasının ön cephesi alana bakıyor, arka cephesi de deniz kıyısıyla bütünleşiyordu. Belediyenin karşısındaki İskele Camisi alanın çevresini tamamlıyordu. Yukarıdaki mahallelerden meydana inen yolun köşesine tek katlı bir dükkân yaptıran Eczacı Sabit Nihat Duran eczanesini buraya taşımıştı. "Memleket Eczanesi", Cumhuriyet döneminde, 1923 yılında, "bir ilçede açılan ilk eczane" idi..
Ereğli çarşısını Bozhane'ye ve kömür taşımak için bekleyen büyük tonajlı vapurların demirlediği limana bağlayan yolun adı Yalı Caddesi idi. Cadde, denizden yükselen surların hemen üstündeydi. Binalar sağ taraftaydı. Ahşap ve taş kullanılarak özenle inşa edilmiş evler çok güzeldi; manzaralarına diyecek yoktu. Denize nazır "Muzafferiyet Oteli" bunlar arasındaydı.
Daha ilerde de Ereğli Ortaokulu kentin en güzel yapısıydı. Binayı 19. yüzyılda Ereğli'de çok etkili bir aile olan Karamahmutoğulları'ndan Halil Bey yaptırmış. Eski bir kilisenin üstüne inşa edildiği söylenen yapı, dönemin Osmanlı mimarisini yansıtmakla birlikte devşirme özellikler de taşıyordu. Karamahmutoğlu Halil Bey inşaat sırasında temelden çıkan heykel, sütun, kap kacak gibi arkeolojik eserleri bir gemiye yükleyerek Sultan Abdülhamid'e göndermiş. Padişah da bunları Rus Çarı'na hediye etmiş. Çar çok memnun kalınca Abdülhamid Halil Bey'e sivil paşa unvanı vermiş. Ayrıca aile Ereğli'ye yakın maden ocaklarından bazılarının işletme imtiyazını da almış. Halil Paşa, 12 Eylül döneminde yargılanan Barış Derneği'nin başkanı emekli büyükelçi Mahmut Dikerdem'in dedesi ve 1950'li yıllarda Türk sinemasının ünlü aktörlerinden Temel Karamahmut'un da babasıydı.
Binanın bodrumu Yalı Caddesi ile hemzemindi. Bunun üzerine üç kat vardı. Her katta ortada sofa, çevresinde de odalar yer alıyordu. Bugün Ereğli Müzesi olan yapının oldukça geniş bahçesinde konakta çalışanlar için yapılmış iki katlı bir ev vardı.

Kitap Künyesi:




Barkod: 9786050930504

Sayfa Sayısı: 508

Ebat: 14x23 cm

Kapak Türü: SC

Yayın Tarihi: Kasım 2015

Kategori: Anı Biyografi


https://www.facebook.com/notdefterimdenvy?locale=tr_TR
KAYNAK: Facebook Not Defterimden 






Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

KDZ.EREĞLİ İLE İLGİLİ KİŞİ, LAKAP,YER ADLARI VE DEYİMLER

BİR İSYANIN ANATOMİSİ;DEVREKLİ SAHTE KADIN PEYGAMBER DUDU HATUN İSYANI İLE KIZLAR DERESİ EFSANESİNİN BAĞLANTISI

MEMLEKET ECZANESİ VE ECZACI SABİT NİHAT DURAN