FİKRET ARIT’IN HAYATI BASIN TARİHİNDEKİ YERİ VE EDEBÎ ÇALIŞMALARI HAKKINDA BİR İNCELEME

 

 

FİKRET ARIT’IN HAYATI

BASIN TARİHİNDEKİ YERİ VE EDEBÎ ÇALIŞMALARI HAKKINDA BİR İNCELEME

20.yüzyıl Türk edebiyatı ve basın tarihi, geniş halk kitlelerini edebî metinlerle buluşturan en temel mecralardan biri olan tefrika romanlar etrafında şekillenmiştir. Gazete sayfalarının ayrılmaz bir parçası hâline gelen tefrikalar, yalnızca dönemin gazete tirajlarını artırmakla kalmamış; aynı zamanda okuma alışkanlığının toplumun alt ve orta katmanlarına yayılmasında tarihî bir rol üstlenmiştir.

Bu dönemin hem profesyonel gazetecilik kimliğiyle hem de son derece verimli kalem üretimiyle öne çıkan kilit figürlerinden biri Fikret Arıt’tır (1918–1987). Yalnızca popüler polisiye, macera ve aşk romanlarıyla değil; aynı zamanda çocuk edebiyatına kazandırdığı özgün yapıtlar, Türk havacılık tarihi üzerine yaptığı araştırmalar, tiyatro ve kültür sanat eleştirmenliğiyle de çok yönlü bir aydın profili çizmiştir.

Hayatı ve Gazetecilik Yılları

Fikret Arıt, 3 Ekim 1918 tarihinde Zonguldak’ın Karadeniz Ereğli ilçesinde dünyaya gelmiştir. Annesi Yaşar Hanım, babası ise kömür tüccarı İzzet Arıt’tır. Ailesi kültür ve sanat dünyasıyla yakın bağlara sahip olup dönemin ünlü sinema yönetmenlerinden Temel Karamahmut’un yeğeni, tanınmış yazar Aydın Arıt’ın ise amcasıdır. Baba tarafı Abhaz-Adige kökenlidir.

İlköğreniminin ardından dönemin nitelikli eğitim kurumlarından biri olan Robert Kolej’e giren Arıt, 1935 yılında bu kurumun orta kısmından mezun olmuştur. Yazın hayatına da ilk olarak Robert Kolej bünyesinde çıkarılan “İzlerimiz” dergisinde yayımladığı hikâyesiyle adım atmıştır. Basın dünyasına tam zamanlı geçiş yapmadan önce banka memurluğu, kömür ticareti, seyahat acentesi memurluğu ve film şirketlerinde çevirmenlik gibi çeşitli iş kollarında çalışarak geniş bir hayat tecrübesi edinmiştir.

1940’lı yıllardan itibaren basın dünyasının mutfağında aktif görev alan Arıt; Tan, Son Posta ve Cumhuriyet gazetelerinde muhabirlik, fıkra (köşe) yazarlığı ve yazı işleri birimlerinde çalışmıştır. Türk basınında ilk kez kültür sanat ve tiyatro eleştirileri yayımlayan isimlerden biri olarak dikkat çekmiştir.

1955 yılından itibaren Yeni İstanbul gazetesinde sürdürdüğü gazetecilik faaliyetlerine, 1956–1962 yılları arasında Anadolu Ajansı ve Hayat dergisinde devam etmiştir. Bu dönemde Hürriyet, Milliyet, Tercüman ve Yeni İstanbul gibi dönemin yüksek tirajlı yayınlarında günlük tefrika romanlar yayımlayarak popüler kültürün ve gazete okuma alışkanlığının en önemli taşıyıcılarından biri olmuştur.

Fikret Arıt, 1960’lı yıllardan itibaren tefrika romancılığının yanı sıra çocuk edebiyatına ve araştırma-inceleme kitaplarına yönelmiştir. Dönemin efsanevi çocuk dergisi Doğan Kardeş’te romanları ve öyküleri dizi hâlinde yayımlanmıştır. Ayrıca havacılık tarihi, İslam tarihi, dünya coğrafyası, popüler tıp ve biyografi alanlarında onlarca araştırma ve inceleme eserine imza atmıştır.

Arıt, edebî başarısını ödüllerle de taçlandırmıştır. TRT 1970 Sanat Ödülleri Yarışması’nda “Radyo ve Çocuk Oyunları” dalında iki ödül birden kazanmış; 1984 yılında ise “Özgürlüğe Doğru: 19 Mayıs'ın Belgesel Romanı” adlı eseriyle Sıtkı Dost Çocuk Edebiyatı Yarışması’nda ikincilik ödülüne layık görülmüştür.

Ömrünün büyük bir kısmını yazarlığa ve basın emekçiliğine adayan Fikret Arıt, 11 Kasım 1987 tarihinde İstanbul’da kalp yetmezliği nedeniyle hayatını kaybetmiş ve Karacaahmet Mezarlığı’na defnedilmiştir.

Edebî Kişiliği ve Tematik Eğilimleri

Fikret Arıt’ın edebî üretimi zengin bir tür ve tema çeşitliliğine sahiptir. Yazarın eserleri genel hatlarıyla şu ana temalar etrafında şekillenmektedir:

Macera ve Polisiye Romanlar

Toplumsal ve Ahlaki Temalar

Çocuk Edebiyatı ve Gençlik Romanları

Popüler Araştırma ve İncelemeler

20.yüzyılın ortalarında, televizyonun henüz toplumsal yaşama girmediği dönemde gazeteler; yalnızca haber kaynağı değil, aynı zamanda ana eğlence ve kültür aracı konumundaydı. Tefrika romanlar ise gazete satışlarını doğrudan etkileyen en stratejik unsurdu. Arıt, tefrika tekniğinin gerektirdiği merak unsurunu bölüm sonlarında ustalıkla kullanarak okuyucuda günlük bir takip disiplini oluşturmuş, bağlı bulunduğu gazetelerin tirajlarına doğrudan katkı sağlamıştır.

Selim İleri’nin de vurguladığı üzere Fikret Arıt, eserlerinde yaşanmışlığın acısını ve gerçekçi aşkları başarıyla yansıtan bir yazardır. Eserlerinde kentleşmenin sancılarını, helal kazanç peşinde koşan insanları, toplumsal değer yargılarını ve halkın içinden karakterleri ele almıştır. Yalın, anlaşılır ve doğrudan anlatım dili; geniş halk kitlelerinin ve edebiyatla mesafeli kesimlerin okuma alışkanlığı kazanmasında önemli bir basamak olmuştur.

Sinema ile İlişkisi ve Yeşilçam Katkısı

Arıt’ın tefrika romanları ve anlatıları, dönemin Türk sineması (Yeşilçam) için son derece verimli bir dramatik kaynak teşkil etmiştir. 1946 yılında tefrika edilen “Güzel Yuana” adlı romanı, 1948 yılında Seyfi Havaeri tarafından Damga adıyla sinemaya uyarlanmıştır.

Ayrıca Arıt; Kahveci Güzeli (1968), Fakir Gencin Romanı (1965), Cennet Fedaileri (1965), Baş Belası (1963), Zehir Hafiye (1963) ve Dağlar Kralı (1963) gibi birçok Yeşilçam yapımının senaryo ve hikâye arka planına katkı sunmuş; Meçhul Kadın (1955) ve Kızımla Beraber Ağladık (1955) filmlerinde oyuncu olarak da yer almıştır.

Sonuç

Fikret Arıt, 20. yüzyıl Türk basın ve edebiyat tarihinin son derece üretken, çok yönlü ve emektar isimlerinden biridir. Habercilikten tiyatro eleştirmenliğine, tefrika romancılığından çocuk edebiyatına ve havacılık araştırmalarına kadar uzanan geniş bir yelpazede eser vermiştir. Gazete tirajlarını besleyen, okuma kültürünü geniş kitlelere yayan, edebiyat ile sinema arasında güçlü bir etkileşim kuran Arıt; Türk popüler kültürünün ve basın tarihinin unutulmaması gereken değerleri arasında yer almaktadır.

 

 

Kaynakça

• Işık, İhsan (2004). Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi. Ankara: Elvan Yayınları. C. 1, s. 188
• Kurdakul, Şükran (1999). Şairler ve Yazarlar Sözlüğü. Ankara: Bilgi Yayınları. s. 477.
• Necatigil, Behçet (1999). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18. Baskı). İstanbul: Varlık Yayınları. s. 455
• Yalçın, Murat (Ed.) (2010). Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. C. 1, s. 555 / C. 2, s. 557
• Aksakal, Ali. “Fikret Arıt”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). Web: https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fikret-arit (Erişim Tarihi: 18.10.2026)
• Engin, Merve. Translex - Fikret Arıt. Web: https://translex.ege.edu.tr/tr-22734/fikret_arit.html (Erişim Tarihi: 18.10.2026)
• Biyografya: http://www.biyografya.com/biyografi/6270 (Erişim Tarihi: 18.10.2026)
• Beyazperde: https://www.beyazperde.com/sanatcilar/sanatci-881791/ (Erişim Tarihi: 18.10.2026)
• SinemaTürk: https://www.sinematurk.com/kisi/5536-fikret-arit (Erişim Tarihi: 18.10.2026)
• IMDb: https://www.imdb.com/name/nm0034941/ (Erişim Tarihi: 18.10.2026).
• Remzi Kitabevi Yazar Sayfası: https://www.remzi.com.tr/yazar/fikret-arit (Erişim Tarihi: 18.10.2026)

 

Filmografi

Eser / Senaryo / Hikâye:

Damga (1948)

Kara Vadi (1955)

Günahkar Baba (1955)

Dağlar Kralı (1963)

Zehir Hafiye (1963)

Baş Belası (1963)

Cennet Fedaileri (1965)

Fakir Gencin Romanı (1965)

Kahveci Güzeli (1968)

Oyuncu:

Meçhul Kadın (1955)

Kızımla Beraber Ağladık (1955)

 

Fikret Arıt’ın Kitaplaşan Tüm Eserleri

Eser Adı	Yayınevi / Şehir	Yıl	Tür
Mansilâ	İnkılâp Kitabevi / İstanbul	1944	Roman
Güzel Yuana	Türkiye Yayınevi / İstanbul	1946	Roman
Maziden Gelen Sesler	Çağlayan Yayınevi / İstanbul	1953	Roman
Bu Hayatı Yaşamak Lazım: Göç Yolları Tıkadı	Çağlayan Yayınevi / İstanbul	1955	Roman
Muhtar	Varlık Yayınevi / İstanbul	1957	Roman
Kader Böyle İmiş	Baha Matbaası / İstanbul	1958	Roman
Hep Bu Topraklar İçin	Türkiye Yayınevi / İstanbul	1965	Roman
Türk Havacılık Hikâyeleri	Baha Matbaası / İstanbul	1966	Hikâye
Garip	Baha Matbaası / İstanbul	1966	Roman
Havalarda İlk Türk Kadınları	Baha Matbaası / İstanbul	1967	İnceleme
İslamiyet’in Kurucusu Hz. Muhammed	Yalçın Ofset / İstanbul	1970	Araştırma
İslamiyet	Yalçın Ofset / İstanbul	1970	Araştırma
XX. Yüzyılın En Önemli Aracı: Uçak	Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul	1971	Araştırma
Kısa Tarihine Sığmayan Büyük Bir Memleket Kanada	Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul	1971	Araştırma
Bektaşi Fıkraları	Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul	1971	Fıkra
Kanuni Sultan Süleyman	Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul	1971	Araştırma
Kalp Hastalıkları	Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul	1971	Araştırma
Bulaşıcı Hastalıklar	Yalçın Ofset / İstanbul	1971	Araştırma
Amerika'nın Yollarını Açan Adam Kristof Kolomb	Yalçın Ofset / İstanbul	1971	Araştırma
Malazgirt Zaferi ve Alp Arslan	Yalçın Ofset / İstanbul	1971	Araştırma
Lâleler Ülkesi Hollanda	Yalçın Ofset / İstanbul	1971	Araştırma
Çocuk Hastalıkları	Yalçın Ofset / İstanbul	1971	Araştırma
İlkel Dinler	Yalçın Ofset / İstanbul	1971	Araştırma
Osmanlı Sarayında Harem	Yalçın Ofset / İstanbul	1971	Araştırma
Güneş Ülkesi İspanya	Yalçın Ofset / İstanbul	1971	Araştırma
Hristiyanlık	Yalçın Ofset / İstanbul	1971	Araştırma
Dünyanın Yedi Harikası	Yalçın Ofset / İstanbul	1971	Araştırma
Çaldıran Zaferi ve Yavuz Sultan Selim	Yalçın Ofset / İstanbul	1972	Araştırma
İslam’ın Aslanı Hz. Ali	Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul	1972	Araştırma
Turist Cenneti İsviçre	Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul	1972	Araştırma
Türk İslam Edebiyatının Şaheseri Mevlid	Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul	1972	Araştırma
Çocuğun Cinsel Eğitimi	Yalçın Ofset / İstanbul	1972	Araştırma
Taçlı Fahişe Kleopatra	Yalçın Ofset / İstanbul	1976	Biyografi
İslâmiyet	Yalçın Ofset / İstanbul	1976	Araştırma
İstanbul'un Fethi	Yalçın Ofset / İstanbul	1976	Araştırma
Küçük Fedailer	Milliyet Yayınları / İstanbul	1978	Roman
Adlarını Göklere Yazdılar	Koza Yayınları / İstanbul	1978	İnceleme
Tutsak Doğanlar	Remzi Kitabevi / İstanbul	1980	Roman
Uçan Kleopatra	Remzi Kitabevi / İstanbul	1981	Roman
Bir Güneş Doğuyor: Atatürk	Kelebek Yayınevi / İstanbul	1981	Biyografi
Hayvanlar Çetesi	Milliyet Yayınları / İstanbul	1983	Roman
Özgürlüğe Doğru: 19 Mayıs'ın Belgesel Romanı	Kelebek Yayınevi / İstanbul	1984	Roman
Transfer Ahmet	Kelebek Yayınları / İstanbul	1986	Roman
Türk ve Dünya Büyükleri Ansiklopedisi	Yeni İstanbul / İstanbul	1998	Araştırma
İffet: Maziden Gelen Sesler	Doğan Kitapçılık / İstanbul	2002	Roman

 

Çevirileri

Fransız Edebiyatından Çevirileri:

Alexandre Dumas – Monte Kristo Kontu (1962) 

İngiliz Edebiyatından Çevirileri:

Edgar Wallace – Gümüş Anahtar (1953)

Herbert A. Philbrick – Üç Yüzlü Adam (1953)

John Van Druten – Annemi Hatırlıyorum (1955)

Elinor Glyn – Üç Hafta (1960)

Agatha Christie – Nereye? (1963)

Edith Nesbit – Demiryolu Çocukları (1970)

Enid Blyton – Harikalar Sirki (1971)

Frederick Forsyth – Odessa (1972)

James Barlow – Limanlar (1972)

Robert Crichton – Ocak (1972)

Len Deighton – Artist (1974)

Frederick Forsyth – Gizli Örgüt: Odessa (1982)

B. F. Skinner, Margaret E. Vaughan – Yaşlılığın Tadını Çıkarın (1984)

Graham Greene – Bomba Partisi (1986)

Dale Carnegie – Dünün ve Bugünün Meşhurları (?) (Selçuk Çandarlı ile)